DE AARDASDe aardas is de as waarom de aarde dagelijks draait. Omdat de aarde steeds een andere zijde naar de zon keert ontstaan dag en nacht. De aardas loopt door het zwaartepunt van de aarde. De punten waar de aardas door het aardoppervlak gaat heten de geografische noordpool en de zuidpool. De
geomagnetische pool en
geomagnetische zuidpool liggen ergens anders; zij hebben geen direct verband met de aardas. De denkbeeldige snijpunten van de aardas met de (eveneens denkbeeldige) hemelbol zijn de noordelijke en zuidelijke hemelpolen. De noordelijke hemelpool ligt in de buurt van de
Poolster in het sterrenbeeld
Kleine Beer. Het vlak loodrecht op de aardas dat door het middelpunt van de aarde gaat heet het equatorvlak. De
equator of evenaar ligt daar waar het equatorvlak het aardoppervlak snijdt.
De aardas maakt een hoek van 23,44° met de normaal op het baanvlak van de aarde rond de zon, de
ecliptica; hierdoor varieert in de loop van het jaar de hoek waaronder de zonnestralen het aardoppervlak raken en ook de lengte van de dag ten opzichte van de nacht. Deze effecten samen betekenen jaarlijkse variatie in de hoeveelheid ontvangen zonnestraling en zo ontstaan de seizoenen. In de zomer wijst de aardas van het halfrond van de waarnemer naar de zon en ontvangt dat halfrond meer zon, ook zijn de dagen langer dan de nachten. Op breedtegraden boven 66,56° (= 90° - 23,44°, de geografische breedte van de
poolcirkels) is er zelfs tenminste één dag per jaar dat de zon niet ondergaat (
middernachtzon); aan de andere kant van de wereld is er dan een nacht waarin de zon niet boven de horizon uitkomt (
poolnacht).
Precessie van de aardas. Ten opzichte van de sterren verandert de positie van de aardas. De grootste beweging heet precessie; de aardas beschrijft een kegel met een periode van 25.800 jaar. Over ca. 13.000 jaar staat de poolster daardoor ca. 47 graden van de noordelijke hemelpool en niet er vlakbij zoals nu.
Gezondheidseffecten van Nikkel Nikkel is een stof die in het milieu alleen in lage concentraties voorkomt. De meest gebruikte toepassing is het gebruik van nikkel als een onderdeel van staal en andere metaalproducten. Nikkel kan in de meeste metaalproducten, zoals juwelen, gevonden worden. Voedsel bevat van nature kleine hoeveelheden nikkel. Chocola en vetten staan er om bekend dat ze zeer hoge hoeveelheden nikkel bevatten. De opname van nikkel stijgt wanneer mensen grote hoeveelheden groenten eten die van vervuilde bodems afkomstig zijn. Planten staan er om bekend dat ze nikkel opstapelen en als gevolg daarvan is de opname van nikkel door planten aanzienlijk. Rokers krijgen tijdens het roken een behoorlijke hoeveelheid nikkel binnen. Nikkel kan ook gevonden worden in afwasmiddelen. Mensen kunnen blootgesteld worden aan nikkel door lucht in te ademen, water te drinken, voedsel te eten en sigaretten te roken. Ook huidcontact met nikkelverontreinigde bodem of water kan resulteren in blootstelling aan nikkel. In kleine hoeveelheden is nikkel essentieel voor het menselijk lichaam, maar wanneer de opgenomen hoeveelheid te groot is, kan het een gevaar zijn voor de menselijke gezondheid.
Een opname van te grote hoeveelheden nikkel kan de volgende gevolgen hebben:
- Een verhoogde kans op de ontwikkeling van longkanker, neuskanker, strottenhoofdkanker en prostaatkanker
- Misselijkheid en duizeligheid treden op na de blootstelling aan nikkelgas
- Longembolie
- Uitvallen van de ademhaling
- Geboorteafwijkingen
- Astma en chronische bronchitis
- Allergische reacties zoals huiduitslag, vooral van juwelen
- Hartstoornissen
Nikkeldampen irriteren het ademhalingsstelsel en kunnen longontsteking veroorzaken. Blootstelling aan nikkelverbindingen kan resulteren in de ontwikkeling van een vorm van
dermatitis die bekend staat als "nikkel jeuk" in overgevoelige mensen. Het meest voorkomende symptoom is jeuk. Jeuk houdt meestal zeven dagen aan tot dat de huid barst. De eerste barsten zijn wondjes, maar deze kunnen veranderen in zweren. Zodra iemand gevoelig is voor nikkel zal dit niet veranderen.
Milieueffecten van Nikkel Nikkel wordt losgelaten in de lucht door
warmte krachtcentrales en afvalverbranders. Daarna daalt het neer op de grond of slaat neer nadat het gereageerd heeft met regendruppels. Het duurt meestal een tijdje voordat nikkel uit de lucht wordt verwijderd. Nikkel kan ook in het oppervlaktewater terecht komen, wanneer het onderdeel is van afvalwaterstromen.
Het grootste deel van nikkelmengsels die losgelaten worden in het milieu, adsorberen aan sediment of bodemdeeltjes en worden immobiel. In zure grond echter, wordt nikkel meer mobiel, en spoelt het vaak uit in het grondwater.
Er is niet zoveel informatie beschikbaar over de effecten van nikkel andere organismen dan mensen. Het is bekend dat hoge nikkelconcentraties op zandige gronden planten kunnen beschadigen en dat hoge nikkelconcentraties in oppervlaktewateren de groeiratio van algen kunnen verkleinen. Micro-organismen kunnen ook te lijden hebben onder een groeiafname wegens de aanwezigheid van nikkel, maar zij ontwikkelen doorgaans na een tijdje een resistentie tegen nikkel.
Voor dieren is nikkel in kleine hoeveelheden een essentieel voedselbestanddeel. Maar nikkel is niet alleen goed, het wordt gevaarlijk wanneer de maximaal toelaatbare waarden worden overschreden. Dit kan verschillende vormen kanker in het lichaam van dieren veroorzaken, met name bij dieren die nabij
raffinaderijen leven. Nikkel kan niet accumuleren in planten of dieren, daarom zal het ook niet ophopen in voedselketens.
Gezondheidseffecten van IJzer IJzer is een onderdeel van vlees, aardappelen en groenten. Het menselijk lichaam neemt ijzer sneller op vanuit dierlijke producten dan vanuit plataardige producten. IJzer kan verschillende ziekten veroorzaken wanneer het in weefsel terechtkomt en daar aanwezig blijft. Chronische inademing van hoge concentraties
ijzeroxide dampen of aerosolen kan resulteren in de ontwikkeling van een venijnige vorm van longontsteking, welke bij röntgenfoto's kan worden waargenomen. Men denkt deze ontsteking niet de opbouw van de longen veranderd. Inademing van hoge concentraties ijzer kunnen het risico op longkanker verhogen bij beroepsblootstelling aan long
carcinogenen.
LD50 (oraal, rat) = 30 mg/kg. (LD50 = dosis waarbij 50% van de proefdieren in een laboratorium overlijden door alle vormen van blootstelling, behalve inademing.)
De dichtheid of soortelijke massaVan een materiaal is in de natuur- en scheikunde een grootheid die uitdrukt hoeveel massa van dat materiaal aanwezig is in een bepaald volume. Vaak wordt nog de verouderde (maar foutieve) term soortelijk gewicht gebruikt.
Traditioneel duidt men dichtheid aan met de Griekse letter ρ (rho). De formule van dichtheid is:
p = m gedeeld door V
In deze formule drukt m de massa en V het volume uit.
In het Système International wordt dichtheid uitgedrukt in kilogram per kubieke meter (kg/m³), maar de oudere eenheid (uit het cgs-systeem) gram per kubieke centimeter (g/cm³) wordt meer gebruikt. De omzetting is: 1000 kg/m³ = 1 g/cm³.
Men tabelleert de dichtheid van een stof meestal bij een bepaalde temperatuur en druk omdat bij verandering daarvan de dichtheid ook verandert. Van de elementen kan de dichtheid flink uiteen lopen.
Osmium en
iridium bijvoorbeeld hebben de grootste dichtheden (ca. 22 590 kg/m³) en waterstof de kleinste (0,08988 kg/m³). Hiertussen bevinden zich onder meer goud (19 200 kg/m³), lood (11 300 kg/m³) en water (1000 kg/m³, per definitie bij 4 graden Celsius).